Thống kê xuất nhập khẩu nửa đầu năm 2026 ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, giữa sự nhộn nhịp của các dòng chảy thương mại, người tiêu dùng và thị trường nội địa vẫn đang phải đối mặt với một thực tế: Giá thành sản phẩm trong nước dường như vẫn đang "dậm chân tại chỗ", hoặc thậm chí neo ở mức cao. Đâu là "tảng băng chìm" đằng sau nghịch lý này?
Nhìn vào số liệu vĩ mô, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 6 tháng đầu năm 2026 đã cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của các hoạt động sản xuất. Thế nhưng, nếu bóc tách sâu hơn vào cơ cấu và động lực của những con số này, chúng ta sẽ thấy rõ những gánh nặng chi phí mà các doanh nghiệp nội địa đang phải oằn mình gánh vác, khiến việc hạ giá thành sản phẩm trở thành một bài toán chưa có lời giải trong ngắn hạn.
Theo số liệu do bên phía Cục Thống Kê – Bộ Tài Chính công bố thì số liệu sơ lược như sau (trích toàn văn theo đường dẫn sau Toàn văn ở đây):
Xuất khẩu hàng hóa: Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng Sáu đạt 50,79 tỷ USD, tăng 8,2% so với tháng trước và tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong quý II/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 143,6 tỷ USD, tăng 22,7% so với cùng kỳ năm trước và tăng 16,8% so với quý I/2026. Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21,0% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 53,51 tỷ USD, tăng 4,6%, chiếm 20,1% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 213,01 tỷ USD, tăng 26,0%, chiếm 79,9%.
.png)
Biểu đồ 1: Tổng Kim ngạch XK 6 tháng đầu năm 2026 (TỶ USD)
(Nguồn: Cục Thông Kê – Bộ Tài Chính)
Nhập khẩu hàng hóa: Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa tháng Sáu đạt 53,43 tỷ USD, tăng 2,5% so với tháng trước và tăng 45,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong quý II/2026, kim ngạch nhập khẩu ước đạt 156,6 tỷ USD, tăng 39,1% so với cùng kỳ năm trước và tăng 23,7% so với quý I/2026. Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa ước đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 78,46 tỷ USD, tăng 24,3%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 204,71 tỷ USD, tăng 37,3%.
.png)
Biểu đồ 2: Tổng Kim ngạch NK 6 tháng đầu năm 2026 (TỶ USD)
(Nguồn: Cục Thông Kê – Bộ Tài Chính)
Về thị trường xuất, nhập khẩu hàng hóa sáu tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 86,5 tỷ USD. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 115,2 tỷ USD.
Cán cân thương mại hàng hóa tháng Sáu nhập siêu 2,64 tỷ USD. Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, cán cân thương mại hàng hóa ước nhập siêu 16,65 tỷ USD (cùng kỳ năm trước xuất siêu 7,95 tỷ USD). Trong đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 24,95 tỷ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) xuất siêu 8,3 tỷ USD.
.png)
Biểu đồ 3: Tổng thâm hụt thương mại 6 tháng đầu năm 2026 (TỶ USD)
(Nguồn: Cục Thông Kê – Bộ Tài Chính)
Trong quý II/2026, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ ước đạt 8,24 tỷ USD, tăng 20,5% so với cùng kỳ năm trước và giảm 10,3% so với quý trước; kim ngạch nhập khẩu dịch vụ ước đạt 11,81 tỷ USD, tăng 17,4% và tăng 5,9%.
Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ ước đạt 17,42 tỷ USD, tăng 20,5% so với cùng kỳ năm trước, trong đó dịch vụ du lịch đạt 9,0 tỷ USD (chiếm 51,7% tổng kim ngạch), tăng 18,1%; dịch vụ vận tải đạt 5,1 tỷ USD (chiếm 29,3%), tăng 34,0%.
Kim ngạch nhập khẩu dịch vụ sáu tháng đầu năm 2026 ước đạt 22,96 tỷ USD (trong đó phí dịch vụ vận tải và bảo hiểm của hàng hóa nhập khẩu là 8,97 tỷ USD), tăng 19,4% so với cùng kỳ năm trước, trong đó dịch vụ vận tải đạt 10,25 tỷ USD (chiếm 44,6% tổng kim ngạch), tăng 32,2%; dịch vụ du lịch đạt 8,05 tỷ USD (chiếm 35,1%), tăng 12,7%.
Nhập siêu dịch vụ sáu tháng đầu năm 2026 là 5,54 tỷ USD.
Đặc thù nền kinh tế của chúng ta hiện nay vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn nguyên vật liệu, linh kiện và máy móc nhập khẩu. Khi kim ngạch nhập khẩu ghi nhận mức tăng đột biến (hơn 30% trong nửa đầu năm nay), điều đó đồng nghĩa với việc các nhà máy đang phải ồ ạt nhập hàng với giá thế giới xin nhấn mạnh ở đây là giá thế giới.
Trong bối cảnh giá nguyên liệu thô toàn cầu chưa thực sự bình ổn, việc các doanh nghiệp sản xuất phải nhập khẩu đầu vào với chi phí cao sẽ trực tiếp tạo ra hiệu ứng lạm phát chi phí đẩy. Dù rất muốn kích cầu tiêu dùng, các nhà sản xuất cũng hoàn toàn không có đủ dư địa để giảm giá bán lẻ tại thị trường nội địa. Mọi biến động từ chi phí nhập khẩu này cuối cùng đều buộc phải hạch toán trực tiếp vào giá thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Đáng chú ý, tiếp nối lăng kính phân tích từ bức tranh kinh tế 5 tháng đầu năm 2026, chúng ta cần nhìn nhận rằng đà tăng đột biến của kim ngạch nhập khẩu không chỉ xuất phát từ một yếu tố cung cầu đơn thuần. Dưới góc độ quản trị chuỗi cung ứng, đây là hệ quả của việc các doanh nghiệp đang thực hiện động tác gom hàng để phòng thủ. Trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế, hoặc do áp lực từ các điều khoản khắt khe trong hợp đồng ngoại thương từ đối tác nước ngoài, các nhà sản xuất buộc phải dự trữ tư liệu sản xuất vượt xa định mức cần thiết thông thường. Hành động tăng mức tồn kho an toàn (safety stock) này, dù giúp đảm bảo tiến độ giao hàng cho đối tác quốc tế, nhưng lại làm ứ đọng dòng vốn và kéo theo hàng loạt chi phí lưu kho, bảo quản. Chính sự cộng hưởng giữa việc mua nguyên liệu giá cao và chi phí dự trữ phình to đã tạo thành một "chiếc mỏ neo" giữ chặt giá thành sản phẩm nội địa, khiến việc hạ giá trong ngắn hạn là điều gần như không thể.
Sự chênh lệch tốc độ tăng trưởng giữa nhập khẩu và xuất khẩu đã khiến cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu. Đây là một trong những yếu tố tạo áp lực lên tỷ giá hối đoái, bởi nhu cầu ngoại tệ (chủ yếu là USD) để thanh toán cho các đối tác quốc tế gia tăng. Khi nhu cầu ngoại tệ tăng trong khi nguồn cung không tăng tương ứng, áp lực lên tỷ giá sẽ lớn hơn, làm gia tăng chi phí nhập khẩu của doanh nghiệp.
Khi đồng nội tệ yếu đi so với USD, chi phí thực tế mà doanh nghiệp phải bỏ ra bằng tiền đồng để nhập khẩu cùng một khối lượng nguyên vật liệu sẽ đội lên đáng kể. Vòng xoáy tỷ giá này trực tiếp làm teo tóp biên lợi nhuận của nhà sản xuất, tước đi khả năng thực hiện các chiến dịch giảm giá sâu cho thị trường trong nước.
Cần thấy rằng sự gia tăng sản lượng xuất nhập khẩu không chỉ phản ánh sự sôi động của hoạt động thương mại mà còn làm bộc lộ những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Khi khối lượng hàng hóa tăng mạnh, mạng lưới vận tải đa phương thức, hệ thống cảng biển và kho bãi đều phải hoạt động với công suất rất cao. Điều này kéo theo hàng loạt chi phí phát sinh như phí lưu bãi, phí bốc dỡ, cước vận tải biển nội địa và quốc tế, cùng nhiều phụ phí khác. Bên cạnh đó, những rủi ro về đứt gãy cục bộ trong vận tải, tình trạng thiếu container hoặc sự thay đổi trong điều kiện giao hàng quốc tế cũng làm gia tăng chi phí quản lý chuỗi cung ứng. Cuối cùng, toàn bộ các khoản chi phí logistics này sẽ được phân bổ vào giá thành sản phẩm và phản ánh trực tiếp vào giá bán tới người tiêu dùng.
Và một điểm cần chú ý hơn, theo số liệu của Cục Thống kê – Bộ Tài chính, kim ngạch xuất khẩu được thống kê theo giá FOB (Free on Board), trong khi nhập khẩu được thống kê theo giá CIF (Cost, Insurance and Freight). Điều này có ý nghĩa rất quan trọng khi phân tích số liệu thương mại.
Trong quý II/2026, thị trường vận tải biển bước vào một giai đoạn "bão giá", với cước vận tải tăng rất nhanh trên nhiều tuyến quốc tế. Do giá CIF đã bao gồm giá hàng hóa, chi phí bảo hiểm và cước vận tải, nên việc cước vận tải leo thang sẽ trực tiếp làm tăng giá trị nhập khẩu được ghi nhận trên thống kê, ngay cả khi lượng hàng nhập khẩu không tăng tương ứng. Nói cách khác, một phần mức tăng của kim ngạch nhập khẩu trong giai đoạn này đến từ yếu tố giá, đặc biệt là sự gia tăng mạnh của chi phí logistics, chứ không hoàn toàn phản ánh sự gia tăng về sản lượng hàng hóa nhập khẩu.
.png)
Chỉ số giá container thế giới Drewry (USD/40ft) giai đoạn 26/2/2026-25/6/2026
(Nguồn: drewry.co.uk)
Điều này cũng cho thấy áp lực từ chi phí logistics không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp mà còn có khả năng lan tỏa sang mặt bằng giá trong nước thông qua cơ chế lạm phát chi phí đẩy, khi doanh nghiệp buộc phải chuyển một phần chi phí vận tải và chuỗi cung ứng vào giá bán cuối cùng.
Các doanh nghiệp hiện nay phần lớn vừa đi qua một giai đoạn đầy sóng gió. Ngay cả khi một số chi phí đầu vào có dấu hiệu hạ nhiệt, họ cũng không lập tức giảm giá bán. Thay vào đó, doanh nghiệp có xu hướng duy trì giá để bù đắp cho những khoản lỗ trước đó, trả chi phí lãi vay, và tích lũy bộ đệm dòng tiền phòng ngừa rủi ro. Việc giảm giá chỉ xảy ra khi chuỗi cung ứng thực sự đi vào trạng thái ổn định dài hạn.
Nhìn nhận một cách khách quan, việc giá thành sản phẩm nội địa chưa giảm phản ánh đúng quy luật cung cầu và áp lực chi phí mà chuỗi cung ứng đang gánh chịu. Tuy nhiên, đằng sau những con số nhập siêu hay chi phí cao lại là sự vận hành hết công suất của các khu công nghiệp và sự nhộn nhịp của các cảng biển.
Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, còn tăng trưởng là còn sống. Doanh nghiệp chấp nhận nhập nguyên liệu giá cao để duy trì sản xuất, giữ chân người lao động và bảo vệ thị phần. Dù bài toán hạ nhiệt giá cả vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng sự phục hồi mạnh mẽ của dòng chảy thương mại chính là nền tảng vững chắc nhất để kỳ vọng vào sự cân bằng của thị trường trong những quý tiếp theo.
Nguồn cấu thành bài viết từ nhiều nguồn khác nhau, tác giả nếu không cho phép sử dụng với mục đích học tập sinh vui lòng liên hệ Thiên Long để gỡ xuống.
Hình ảnh trong thiết kế của Thiên Long thu thập từ nhiều nguồn trên Internet, nên không thể tránh khỏi có sai sót và chưa được sự cho phép của tác giả. Nếu có yêu cầu/ kiến nghị vui lòng liên hệ Thiên Long ạ.
Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này.
Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình chắc chắn có, mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. Xin cảm ơn !
